Wat zijn bruine algen eigenlijk?
Wat aquarianen "bruine algen" noemen, zijn meestal geen echte algen maar diatomeeën — éencellige micro-organismen met silicaten als celwand. Ze ontstaan in elk nieuw aquarium en hechten zich aan glas, planten, hardscape en bodem als een dun bruin laagje dat makkelijk afveegt.
Diatomeeën hebben drie dingen nodig om te groeien: silicaten (zit in nieuw kraanwater, glas, sommige substraten), weinig licht (ze winnen het van groene algen bij lage lichtintensiteit) en weinig concurrentie (in een onrijpe bak nemen ze de plek in van planten en goede bacteriën). Zodra de bak rijpt, verliezen ze die voorsprong vanzelf.
Belangrijk om te weten: diatomeeën zijn niet schadelijk voor vissen. Ze zien er onaantrekkelijk uit en remmen plantengroei, maar veroorzaken geen ziekte. Sterker nog: voor sommige vissen en slakken zijn ze geliefd voedsel.
Waardoor ontstaan bruine algen?
Drie oorzaken komen verreweg het meest voor. Vrijwel altijd is het een combinatie:
Silicaten in vers water
Nederlands kraanwater bevat van nature silicaten (5-15 mg/L). In een nieuw aquarium is dit gehalte hoog omdat er nog geen organismen zijn die het opnemen. Diatomeeën zijn de enige aquariumbewoner die silicaten als bouwstof nodig hebben — vandaar hun voorsprong.
Te weinig licht
Onder 6 uur belichting per dag of bij zwakke verlichting hebben diatomeeën het voordeel. Ze hebben minder licht nodig dan groene algen en planten. In een nieuwe bak met conservatieve lichtinstellingen krijgen ze daarom altijd eerst de overhand.
Lage biologische balans
In de eerste 6-8 weken van een nieuw aquarium zijn er nog onvoldoende nitrificerende bacteriën, planten zijn nog zwak en er is weinig concurrentie om voedingsstoffen. Diatomeeën profiteren hier maximaal van — totdat het systeem in balans komt en ze worden weggeconcurreerd.
Nieuw filtermateriaal of grind
Veel substraten en sommige filtermedia bevatten silicaten die langzaam afgeven aan het water. Dit is normaal en vrijgegeven silicaat is binnen enkele weken op — maar in die periode geeft het diatomeeën een bron.
Hoe los je bruine algen op? Stappenplan in 5 stappen
De aanpak verschilt nauwelijks of je aquarium nu 3 weken of 3 maanden oud is. Het volgen van alle stappen tegelijk is het meest effectief — losse maatregelen werken trager.
- Veeg het glas en hardscape mechanisch schoon Gebruik een algenschraper voor glas, een zachte tandenborstel voor hout en stenen. Diatomeeën zijn niet sterk gehecht en komen makkelijk los. Zuig direct daarna 10-15% water af om de losse cellen mee te verwijderen — anders zetten ze zich opnieuw vast.
- Verhoog de belichting naar 7-8 uur per dag Geen 10 uur, dat lokt juist groene algen uit. Een ritme van 7-8 uur intensief licht per dag geeft planten en goede algen een kans om diatomeeën te overgroeien. Schakel via een timer en houd dat constant tot het probleem weg is.
- Voeg snelgroeiende planten toe Java mos, hoornblad, vallisneria of waterpest zijn ideale beginners-planten die snel concurrentie geven aan diatomeeën om voedingsstoffen. Zelfs drijvende planten op het oppervlak (kroossla, waternavel) helpen omdat ze veel licht en voedingsstoffen wegvangen.
- Introduceer eters van diatomeeën Otocinclus (de kleine algeneter), Nerite-slakken en sommige garnalen eten diatomeeën graag. Voeg ze pas toe na 4 weken cycling en zorg dat er voldoende biofilm is. In de eerste weken hebben ze diatomeeën nodig als voedsel — een echte win-win.
- Pas wekelijkse waterwissels toe 25-30% per week, met conditioner. Dit verwijdert opgeloste silicaten geleidelijk uit het systeem. Houd dit ritme aan tot de bruine algen volledig verdwenen zijn — meestal binnen 2-6 weken na het starten van de behandeling.
Schaf geen algenmiddelen aan tegen bruine algen. Ze werken nauwelijks tegen diatomeeën (die zijn taai vanwege de silicaat-celwand), maar verstoren wel de jonge biologische balans van je aquarium. Mechanisch verwijderen + de natuur zijn werk laten doen werkt sneller én is veiliger voor je vissen.
"Negen van de tien mensen die mij over bruine algen mailen, hebben een aquarium dat 2 tot 8 weken oud is. Geduld is hier de belangrijkste 'behandeling' — wat je nu ziet, lost zichzelf op zodra de bak rijpt."
Hoe voorkom je bruine algen bij een nieuw aquarium?
Volledig voorkomen lukt zelden in een nieuwe bak — diatomeeën zijn een normale fase. Maar je kunt de duur en intensiteit aanzienlijk beperken met deze vier voorzorgsmaatregelen vooraf:
- Plant meteen volop bij het opstarten, niet pas later. Minimaal 50% van de bodem moet beplant zijn bij dag één, voornamelijk snelgroeiers. Hoe sneller planten in actie komen, hoe minder kans diatomeeën krijgen.
- Gebruik filtermateriaal met silicaatbinder in de eerste maanden. Sommige actieve kool en specifieke media (Silicate Remover van bekende merken) verminderen silicaatconcentratie. Niet permanent gebruiken — alleen tijdens de inrijfase.
- Gebruik osmosewater of gemengd water bij waterwissels. Pure osmose bevat geen silicaten; mengen met 50% kraanwater geeft een goede waterhardheid zonder hoge silicaatlast.
- Wacht met dure vissen tot de bak gerijpt is. Diatomeeën zijn geen probleem voor vissen, maar de inrijfase wel — start met zachte soorten zoals corydoras en otocinclus die zich aanpassen aan kleine schommelingen.
Als bruine algen langer dan 2 maanden blijven of plotseling terugkomen in een gerijpt aquarium, is er waarschijnlijk een andere oorzaak — meestal kapotte verlichting, hoog silicaat in vers water of overbezet aquarium. Zie ons artikel over aanhoudende algenproblemen.